دولت ایران به کشت کنترل‌شده خشخاش چراغ سبز داد

با توجه به کاهش تولید و واردات مواد اولیه داروهای مسکن و ضد درد به دلیل کاهش کشفیات پلیس و نوسانات تولید در افغانستان، دولت ایران بررسی امکان کشت خشخاش داخلی را در دستور کار قرار داده است. مسئولان تأکید می‌کنند که این طرح صرفاً برای مصارف دارویی و تحت نظارت دقیق دولت اجرا خواهد شد و هیچ ارتباطی با آزادسازی مواد مخدر یا فعالیت بخش خصوصی ندارد.

سابقه کشت خشخاش در ایران

تا پیش از انقلاب، ایران خود اقدام به کشت خشخاش می‌کرد و پس از آن، این فعالیت ممنوع و برای آن مجازات مشخصی تعیین شد. طی سال‌های گذشته، نیاز داخلی صنعت دارویی کشور از طریق کشفیات پلیس مبارزه با موادمخدر تأمین می‌شد. با تغییر شرایط در افغانستان و روی کار آمدن طالبان، تولید خشخاش در این کشور کاهش یافت و برخی شرکت‌های دارویی با کمبود مواد اولیه مواجه شدند.

ضرورت بازگشت به کشت داخلی

حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر، با اشاره به اعلام نیاز وزارت بهداشت و شرکت‌های دارویی، تصریح کرد که بدون تصمیم‌گیری در این زمینه، سلامت عمومی کشور به خطر خواهد افتاد. وی همچنین خاطرنشان کرد که برداشت‌های اشتباه درباره آزادسازی مواد مخدر، صحت ندارد و در گام نخست، کشت شقایق الیفرا و شاهدانه تحت نظارت کامل دولت انجام خواهد شد.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز با اشاره به پیشینه کشت خشخاش در ایران پیش از انقلاب، گفت: «با توجه به کاهش منابع خارجی و محدودیت‌های تحریمی، تولید داخلی بهترین گزینه برای تأمین نیاز دارویی کشور است و تمامی مراحل آن تحت سازوکار نظارتی خواهد بود.»

چارچوب قانونی و محدودیت‌ها

بر اساس قوانین موجود، کشت و مصرف خشخاش در ایران ممنوع است و هر گونه اصلاح در این زمینه نیازمند تصویب قانونی جدید است. ماده ۴۱ قانون مبارزه با موادمخدر به صراحت امکان کشت شقایق Papaver somniferum را برای تولید دارو مجاز دانسته است و این فعالیت تحت هیچ شرایطی برای تولید تریاک یا مصرف غیر دارویی انجام نخواهد شد.

نقش بخش خصوصی و دولتی در کشت و توزیع

تمام فرآیند کشت خشخاش در ایران باید دولتی باشد و بخش خصوصی امکان انجام این فعالیت را ندارد. در مرحله توزیع، سازمان‌های مردم‌نهاد و مراکز درمانی زیر نظر دولت می‌توانند نقش حمایتی داشته باشند تا فرآیند تولید و مصرف دارویی به شکل امن و قانونی انجام شود.

تجربه جهانی و ظرفیت داخلی

کشورهایی مانند فرانسه، هند، ترکیه، اسپانیا و استرالیا خشخاش را برای تولید مرفین و داروهای مرتبط می‌کارند. در ایران نیز یک کارخانه تولید مرفین در جاده کرج به تهران فعال است که بخش قابل توجهی از نیاز دارویی کشور را تأمین می‌کند. تجربیات بازدید از اسپانیا نشان می‌دهد که کشت و تولید خشخاش با نظارت کامل دولتی و بدون دخالت بخش خصوصی، ایمنی و کنترل کیفیت لازم را تضمین می‌کند.

روند عملیاتی و نیازسنجی

کشت خشخاش در ایران در فصل‌های بهار و پاییز و در مناطق معتدل، گرمسیر و سردسیر امکان‌پذیر است. هر هکتار زمین کشاورزی می‌تواند بین ۳۵ تا ۵۰ کیلوگرم تریاک تولید کند که پس از تبدیل به مرفین، برای مصارف دارویی استفاده خواهد شد. تمامی مراحل تولید و توزیع با هماهنگی نهادهای ذی‌ربط و تحت نظارت ستاد مبارزه با موادمخدر انجام خواهد شد.

اجرای این طرح می‌تواند ایران را در مسیر خودکفایی در تولید داروهای ضددرد قرار دهد و وابستگی به منابع خارجی را کاهش دهد، بدون آنکه بر تعهدات بین‌المللی و قوانین جهانی اثر منفی بگذارد.