بازنگری مقررات و سقف سهمیه ارز مسافرتی: واقعیت‌ها و تصورات نادرست

عرضه ارز مسافرتی از جمله تدابیر سیاستی بانک مرکزی است که با هدف تنظیم بازار ارز و مدیریت تقاضاهای خدماتی تعریف شده، اما در عمل، تفسیرهای نادرست و انتظارات غیرواقعی، به ویژه در فضای مجازی، پیرامون میزان و شرایط دریافت آن ایجاد شده است. این سهمیه ارزی، که در دسته ارزهای خدماتی قرار می‌گیرد، از اوایل سال ۱۴۰۱ به جای دلار، بر مبنای یورو و یا ارز معادل کشور مقصد تخصیص می‌یابد.

ابهام‌زدایی از سقف تخصیص ارز: شرایط و میزان واقعی سهمیه

برخلاف برخی تبلیغات مجازی که ادعای تأمین کل هزینه سفر را از طریق این سهمیه مطرح می‌کنند، سقف اعلامی ۵۰۰ یورو برای همه متقاضیان قابل وصول نیست و منوط به دو شرط اساسی است.

شروط لازم برای دریافت سقف کامل (۵۰۰ یورو)

برای برخورداری از سهمیه کامل ۵۰۰ یورو، مسافر باید به طور همزمان دو شرط زیر را دارا باشد:

1. مسیر سفر هوایی: سفر به کشور مقصد حتماً باید از طریق خطوط هوایی انجام شود.
2. نیاز به ویزا: کشور مقصد برای ورود، از مسافر درخواست ویزا کرده باشد.

در غیاب هر یک از این دو شرط، میزان سهمیه به طور خودکار کاهش می‌یابد.

سهمیه مسافران کشورهای بدون ویزا (مانند ترکیه و گرجستان)

برای مسافرانی که به مقاصدی مانند ترکیه یا گرجستان سفر می‌کنند و عموماً نیاز به اخذ ویزا ندارند، سهمیه ارز مسافرتی از ۵۰۰ یورو به ۳۰۰ یورو تقلیل پیدا می‌کند. بنابراین، ادعای برخی فعالان شبکه‌های اجتماعی مبنی بر دریافت ۵۰۰ یورو برای سفرهای عادی به استانبول یا تفلیس، صرفاً یک انتظار نادرست است.

تفاوت نرخ ارز دولتی و آزاد: فاصله ۱۰ میلیون تومانی

یکی از انگیزه‌های اصلی برای دریافت ارز مسافرتی، فاصله قابل توجه نرخ رسمی (دولتی) آن با قیمت در بازار آزاد است. محاسبه این اختلاف برای سهمیه ۳۰۰ یورویی به وضوح نشان می‌دهد که چرا این سهمیه مورد توجه قرار می‌گیرد:

• نرخ رسمی (مرکز مبادله): در حال حاضر، نرخ فروش یورو توسط بانک مرکزی (یا مرکز مبادله ارز و طلا) حدود ۸۴,۶۰۰ تومان است. به این ترتیب، هزینه خرید ۳۰۰ یورو دولتی تقریباً ۲۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان خواهد بود.
• ارزش در بازار آزاد: در مقابل، نرخ فروش یورو در صرافی‌های آزاد تقریباً ۱۲۵ هزار تومان و نرخ خرید از مردم در محدوده ۱۲۰ تا ۱۲۲ هزار تومان قرار دارد. با در نظر گرفتن خوش‌بینانه‌ترین حالت (نرخ خرید ۱۲۰ هزار تومان)، ارزش ۳۰۰ یورو در بازار آزاد حدود ۳۶ میلیون تومان برآورد می‌شود.

این تفاوت، اختلاف قیمتی در حدود ۱۰ تا ۱۱ میلیون تومان را نشان می‌دهد که سود حاصل از دریافت سهمیه ۳۰۰ یورویی است.

ارز مسافرتی؛ یک کمک‌هزینه، نه تأمین‌کننده کل سفر

برخی تصور می‌کنند که سود حاصل از فروش ارز مسافرتی در بازار آزاد (حدود ۱۰ تا ۱۱ میلیون تومان) قادر است کل هزینه‌های سفر را پوشش دهد. در حالی که:

• هزینه پایه سفر: قیمت ارزان‌ترین تور هوایی اقتصادی به مقصد ترکیه (شامل تنها بلیط رفت و برگشت و هتل سه ستاره با صبحانه) از حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیون تومان آغاز می‌شود.
• نیاز به ارز بیشتر: مسافر علاوه بر هزینه تور، برای وعده‌های غذایی، گشت و گذار و سایر هزینه‌های جاری در طول سفر به مقدار قابل توجهی ارز اضافی نیاز خواهد داشت.

لذا، سهمیه ارز مسافرتی صرفاً یک کمک‌هزینه و یک امتیاز حمایتی برای تسهیل سفر است و کفایت لازم برای پوشش کامل هزینه یک تور خارجی، حتی در اقتصادی‌ترین حالت، را ندارد. همچنین، مسافران می‌توانند به انتخاب خود، به جای یورو، ارز کشور مقصد مانند لیر ترکیه یا لاری گرجستان را دریافت نمایند.