واکاوی ریشه‌های تلاطم در بازار ارز؛ چرا قیمت دلار صعودی شد؟

بازار غیررسمی ارز در ایران بار دیگر روزهای پرالتهابی را پشت سر می‌گذارد. نوسانات اخیر که منجر به جابه‌جایی سقف‌های قیمتی شده، فراتر از یک تغییر ساده عددی، نشان‌دهنده تلاقی بحران‌های ساختاری در اقتصاد داخلی و فشارهای فزاینده بین‌المللی است. بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که عدم تعادل میان عرضه و تقاضا، در کنار تقویت انتظارات تورمی، محرک‌های اصلی این وضعیت هستند.

تحلیل محرک‌های داخلی و چالش‌های مدیریتی ارزی

در بخش داخلی، یکی از کلیدی‌ترین دلایل بی‌ثباتی، ناترازی در تراز تجاری و نحوه تخصیص منابع است. کاهش درآمدهای حاصل از صادرات که بخشی از آن ناشی از موانع بازگشت ارز به چرخه اقتصادی است، زیرساخت‌های ارزی را با محدودیت مواجه کرده است. از سوی دیگر، پدیده‌های اقلیمی نظیر خشکسالی گسترده با آسیب به تولیدات کشاورزی و دامی، نیاز به واردات کالاهای اساسی را دوچندان کرده و فشار تقاضا بر منابع ارزی را افزایش داده است.

نقش سیاست‌های وارداتی در تحریک بازار غیررسمی

یکی از نقدها به بدنه اجرایی، صدور مجوزهای واردات بدون انتقال ارز یا عدم ثبت منشأ دقیق آن در مناطق مرزی است. این سیاست به جای تسهیل تجارت، عملاً تقاضای نهفته برای تأمین ارز را به سمت بازار غیررسمی هدایت کرده است. همچنین، پایش کارت‌های بازرگانی و برخورد با فعالیت‌های مشکوک، اگرچه در بلندمدت به شفافیت کمک می‌کند، اما در کوتاه‌مدت باعث کاهش مقطعی عرضه و ایجاد نوسان شده است.

راهکارهای پایداری و نقش نهادهای حاکمیتی

کارشناسان معتقدند بانک مرکزی به تنهایی قادر به مهار این موج نیست. پایداری در تأمین ارز مستلزم همکاری هماهنگ تمامی نهادهای دولتی برای ایجاد یک جریان منظم و پیش‌بینی‌پذیر در بازار است. اقداماتی نظیر مسدودسازی حساب‌های مشکوک، مبارزه با پولشویی و تسریع در تخصیص ارز برای سفارش‌های خرد (زیر صد هزار دلار)، گام‌های مثبتی هستند؛ اما برای دستیابی به ثبات واقعی، دولت موظف است به طور همزمان به تقویت منابع ارزی و بهینه‌سازی الگوهای مصرف آن بپردازد.

تاثیر فشارهای ژئوپلیتیک و جنگ روانی بر نرخ ارز

عوامل فرامرزی به عنوان کاتالیزور، سرعت جهش قیمت‌ها را افزایش داده‌اند. بازگشت تهدیدهای تحریمی، تنش‌های نظامی در منطقه و احتمال فعال‌سازی مکانیسم‌های نظارتی بین‌المللی (اسنپ‌بک)، فضای امنیتی و نااطمینانی را در بازار حاکم کرده است. این تحولات در کنار عملیات‌های رسانه‌ای، موجب شکل‌گیری انتظارات تورمی شدیدی شده است که تقاضای سوداگرانه را جایگزین نیازهای واقعی ارزی می‌کند.

چشم‌انداز مدیریت بازار

در حالی که نرخ‌ها در بازار آزاد سطوح بی‌سابقه‌ای را لمس کرده‌اند، سیاست‌گذار پولی در تلاش است با بهره‌گیری از ابزارهای مالی جدید در قالب «شناور مدیریت‌شده»، افسار بازار را در دست بگیرد. با این حال، واقعیت‌های اقتصادی نشان می‌دهد که تا زمان برقراری توازن میان نیازهای ارزی داخلی و رفع محدودیت‌های ناشی از فشارهای خارجی، رسیدن به یک نقطه تعادل پایدار دشوار خواهد بود. ایجاد اعتماد در میان فعالان اقتصادی و تضمین جریان مستمر عرضه ارز، تنها کلید عبور از بحران فعلی ارزی است.