دیپلماسی بغداد؛ تلاش برای بازگشایی گره‌های کور در روابط تهران و واشنگتن

عراق بار دیگر در قامت یک میانجی منطقه‌ای ظاهر شده و با استفاده از ظرفیت‌های ژئوپلیتیک خود، در پی ایجاد بستری برای گفت‌وگوی مستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده است. محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر عراق، با تأکید بر سیاست «واسطه‌گری به‌جای گسست»، از آمادگی بغداد برای میزبانی دور جدید مذاکرات خبر داده است. این تحرکات در شرایطی صورت می‌گیرد که منطقه تحت تأثیر فشارهای فزاینده بین‌المللی و رقابت‌های قدرت قرار دارد.

مأموریت جدید السودانی؛ تبدیل تهدید به فرصت دیپلماتیک

نخست‌وزیر عراق در اظهارات اخیر خود با شبکه المیادین، رسماً از تلاش‌های جدی برای ترتیب دادن یک نشست دوجانبه در بغداد سخن گفت. السودانی معتقد است که ثبات در عراق مستقیماً با کاهش تنش‌های میان تهران و واشنگتن گره خورده است. او در رایزنی‌های خود با تام باراک، فرستاده ایالات متحده، پیشنهاد داده که واشنگتن از ظرفیت‌های ارتباطی بغداد با تهران برای از سرگیری مذاکرات بهره‌برداری کند.

گزارش‌ها حاکی از آن است که مقامات آمریکایی برای حضور در میز مذاکره در بغداد ابراز تمایل کرده‌اند و در مقابل، ایران نیز برای انجام گفت‌وگوهای جدی، به شرط دوری از تهدید و پیش‌شرط‌های محدودکننده، چراغ سبز نشان داده است. السودانی با نگاهی واقع‌گرایانه، ایران را حامی فرآیند سیاسی و مبارزه با تروریسم در عراق دانسته و هم‌زمان ایالات متحده را یک شریک استراتژیک می‌خواند که در سرنگونی دیکتاتوری و تقابل با داعش نقش داشته است.

پیشینه میانجی‌گری در بین‌النهرین؛ از امنیت داخلی تا توافقات منطقه‌ای

تلاش‌های کنونی بغداد، ریشه در یک سنت دیپلماتیک چندساله دارد. عراق به دلیل موقعیت جغرافیایی و پیوندهای مذهبی-سیاسی، همواره کوشیده است تا از تبدیل شدن خاک خود به صحنه نبرد قدرت‌های بزرگ جلوگیری کند.

• نشست ۲۰۰۷: برگزاری گفت‌وگوی رسمی میان سفرای وقت ایران و آمریکا در بغداد پیرامون امنیت عراق.

• بحران ۲۰۱۹: اعزام هیئت‌های دیپلماتیک به تهران و واشنگتن توسط عادل عبدالمهدی برای جلوگیری از وقوع جنگ پس از حوادث تانکرهای فجیره.

• کنفرانس بغداد ۱۴۰۰: ایجاد بستری برای گفت‌وگوی ایران با متحدان منطقه‌ای آمریکا در زمان مصطفی الکاظمی.

• تنش‌زدایی با ریاض: میزبانی از مذاکرات ایران و عربستان که در نهایت به توافق تاریخی پکن منتهی شد.

تقابل دیپلماسی و تنش؛ سایه دیدارهای فلوریدا بر منطقه

در حالی که بغداد برای صلح تلاش می‌کند، دیدارهای موازی در آن سوی اقیانوس اطلس می‌تواند بر پیچیدگی اوضاع بیفزاید. نشست دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو در فلوریدا، توجه تحلیلگران را به خود جلب کرده است. برخی گزارش‌ها حاکی از تلاش نخست‌وزیر اسرائیل برای کسب مجوز عملیات‌های گسترده‌تر علیه برنامه‌های هسته‌ای و دفاعی ایران است.

با این حال، تحلیل‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که واشنگتن به‌دلیل هزینه‌های سنگین و غیرقابل پیش‌بینی، تمایل چندانی به درگیری نظامی مستقیم با تهران ندارد. در طول دو دهه گذشته، کاخ سفید همواره تلاش کرده تا از گزینه نظامی اجتناب کند، حتی اگر در مواردی به تأسیسات خاصی آسیب وارد شده باشد، هدف نهایی کنترل تنش بوده است تا شعله‌ور شدن یک جنگ تمام‌عیار.

تکاپوی دستگاه دیپلماسی ایران در سطح منطقه

هم‌زمان با ابتکار عمل عراق، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، رایزنی‌های فشرده‌ای را با مقامات کشورهای منطقه آغاز کرده است. گفتگو با همتایان قطری و مصری پیرامون وضعیت غزه، لبنان و ضرورت پایبندی به آتش‌بس، بخشی از این تلاش‌هاست. ایران با تأکید بر راهکارهای مسالمت‌آمیز، در حال تقویت جبهه دیپلماتیک برای مهار زیاده‌خواهی‌های رژیم صهیونیستی و باز کردن مسیرهای جدید برای کاهش فشارهای منطقه‌ای است. به نظر می‌رسد بغداد بار دیگر قصد دارد نقش «کاتالیزور» را ایفا کند تا از بروز یک بحران مخرب و چندجانبه پیشگیری نماید.