تقویت فراگیر عرضه ارز؛ رویکرد جدید بانک مرکزی برای مدیریت نوسانات بازار

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران طرحی جامع را به منظور گسترش حجم عرضه ارز در دو بخش رسمی و آزاد به مرحله اجرا گذاشته است. هدف از این استراتژی، مهار کردن هیجانات قیمتی اخیر در بازار و فراهم آوردن زمینه برای تعدیل کوتاه‌مدت نرخ‌های ارز است. این برنامه بر مبنای افزایش تخصیص ارز وارداتی و همچنین تزریق قدرتمند ارز به بازارهای غیررسمی بنا شده است.

گسترش دسترسی ارزی در شبکه رسمی

در پاسخ به نیازهای ارزی بازرگانان و با هدف تسهیل تأمین ارز مورد نیاز برای واردات کالا به کشور، سیاست‌گذار پولی تصمیم به افزایش چشمگیر میزان تخصیص ارز وارداتی گرفته است. این افزایش، به‌طور خاص، واردات خرد را شامل می‌شود تا فرآیند تجاری بخش‌های کوچک‌تر تسهیل شود.

• تسهیلات جدید: علاوه‌بر سازوکار رایج حواله ارزی، امکان پرداخت اسکناس ارزی نیز برای بازرگانان و تجار فراهم شده است.
• تأمین منابع: اسکناس‌های مورد نیاز برای این بخش از تقاضا، توسط صادرکنندگان کالا و همچنین به‌طور مستقیم توسط بانک مرکزی تأمین و در اختیار شبکه بانکی قرار خواهد گرفت.

این تغییر رویکرد در بازار رسمی، ضمن پاسخ‌گویی به تقاضای مشروع تجاری، نقدینگی لازم برای روان‌سازی چرخه واردات را تأمین می‌کند.

افزایش عرضه قدرتمند در بازارهای غیررسمی

در یک اقدام موازی و استراتژیک، بانک مرکزی قصد دارد با حضور فعال و مؤثر در بازارهای غیررسمی ارز، به‌طور جدی عرضه را افزایش دهد. داده‌های موجود از طریق منابع مرتبط با شبکه بانکی و کارگزاران بازار حاکی از برنامه‌ریزی برای تزریق سنگین ارز در روزهای آتی است.

• حوزه عملیات: مداخله بازارساز تنها محدود به داخل کشور نبوده و در بازارهای منطقه‌ای مانند امارات نیز صورت خواهد گرفت.
• هدف عملیاتی: انتظار می‌رود این اقدامات تهاجمی در کنار سیاست‌های رسمی، بتواند شوک معکوسی به روند صعودی قیمت‌ها وارد کند و سطح نرخ‌ها را از میزان کنونی کاهش دهد.

تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که اجرای همزمان این دو سیاست در بازار رسمی و غیررسمی، یک پتانسیل قوی برای تعدیل قیمت‌ها در افق کوتاه‌مدت ایجاد می‌کند و می‌تواند از شدت نوسانات بکاهد.

پیشینه و موفقیت برنامه تازه

سیاست‌گذار پولی ایران در دوره‌های گوناگون برای مدیریت نوسانات ارزی از ابزارهای مختلفی استفاده کرده است؛ از الزام صادرکنندگان به فروش ارز تا پیمان‌های پولی. به‌کارگیری رویکرد مداخله مستقیم در بازار غیررسمی با هدف کنترل کوتاه‌مدت نرخ، پیش از این نیز سابقه داشته است؛ از جمله می‌توان به تزریق اسکناس از طریق صرافی‌های منتخب در سال‌های بحران ارزی (نظیر سال ۱۳۹۷) اشاره کرد که در آن مقطع نیز به کاهش موقت قیمت‌ها منجر شد.

رویکرد جدید بانک مرکزی که بهره‌گیری هم‌زمان از ابزارهای رسمی و غیررسمی را در دستور کار قرار داده، با مدل مدیریت ارزی برخی کشورها مانند ترکیه و مصر شباهت دارد. این کشورها برای مهار سریع شوک‌های ارزی، جریان نقدینگی را با عرضه فعال در هر دو سطح بازار تقویت می‌کنند. با این حال، تجربیات جهانی نشان می‌دهد که تداوم اثرگذاری چنین اقدامات ضربتی، در گرو پشتوانه قوی و پایدار منابع ارزی و همچنین هماهنگی کامل بین سیاست‌های پولی و تجاری کشور است.

در شرایط کنونی که تقاضای وارداتی در حال افزایش است و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها همچنان برقرار است، موفقیت طرح جدید بانک مرکزی قویاً به توانایی صادرکنندگان برای تأمین ارز و نیز همکاری منسجم شبکه بانکی وابسته خواهد بود.