تولید ۶۰ هزار تن پنبه در سال جاری؛ واردات ۱۰۰ هزار تنی در انتظار نساجی ایران

کمبود یارانه، قطعی برق و رقابت ناعادلانه با پنبه خارجی، صنعت پنبه‌کاری ایران را در چرخه‌ای از رکود نگه داشته است. مدیرعامل صندوق پنبه می‌گوید تا زمانی که زیرساخت‌های لازم فراهم نشود و یارانه‌ای به کشاورزان پرداخت نگردد، رسیدن به خودکفایی در این محصول استراتژیک دور از دسترس خواهد بود.

سطح زیرکشت پایین‌تر از انتظار

محمدحسین کاویانی، مدیرعامل صندوق پنبه، با اعلام پایان فصل کشت بهاره این محصول، گفت که کشاورزان در سال جاری رغبت چندانی به اختصاص اراضی خود به پنبه نشان ندادند. هرچند شماری از آن‌ها کشت دوم پنبه را آغاز کرده‌اند، اما این اقدام تأثیر محسوسی بر افزایش کل سطح زیرکشت نخواهد داشت. او دلیل اصلی این بی‌رغبتی را در استان‌های شمالی کشور، به‌ویژه مازندران و گلستان، جذابیت بیشتر کشت برنج دانست؛ محصولی که با وجود دسترسی کافی به آب، سودآوری بالاتری برای کشاورزان این مناطق دارد.

در مجموع، سطح زیرکشت پنبه در سال جاری حدود ۸۰ هزار هکتار برآورد می‌شود که پیش‌بینی می‌شود از این سطح، بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تن وش برداشت شود و در نهایت حدود ۶۰ هزار تن الیاف پنبه استحصال گردد.

شکاف بزرگ میان تولید و نیاز صنعت نساجی

صنعت نساجی ایران سالانه به ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار تن پنبه نیاز دارد؛ رقمی که با تولید داخلی فاصله‌ای چشمگیر دارد. به گفته کاویانی، همانند سال‌های گذشته، واردات حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تن پنبه برای تأمین این کمبود اجتناب‌ناپذیر است. اما همین واردات با ارز یارانه‌ای، موجی از انتقاد و دلسردی را در میان پنبه‌کاران داخلی به همراه آورده است؛ چرا که کشاورز ایرانی بدون هیچ حمایت مستقیمی، ملزم به رقابت با پنبه‌ای است که با یارانه‌های دولتی کشورهای دیگر به بازار عرضه می‌شود.

قطعی برق؛ تهدیدی مستقیم برای مزارع پنبه

یکی از چالش‌های جدی امسال، قطعی برق در فصل تابستان است. پنبه محصولی است که در گرم‌ترین ماه‌های سال به آبیاری منظم و به‌موقع نیاز دارد. کشاورزانی که از آب چاه استفاده می‌کنند، در صورت وقوع قطعی برق، عملاً توانایی تأمین رطوبت مورد نیاز گیاه را در زمان حساس از دست می‌دهند. کاویانی تأکید کرد که در چنین شرایطی، نباید انتظار داشت عملکرد مزارع از ۲ تا ۲.۵ تن در هکتار فراتر رود؛ در حالی که کشورهایی با شرایط مطلوب، به‌راحتی ۴.۵ تا ۵ تن در هکتار برداشت می‌کنند.

دانه پنبه؛ ظرفیتی نادیده گرفته‌شده

یکی از بخش‌های مغفول در زنجیره تولید پنبه، دانه یا تخم پنبه است که نزدیک به نیمی از وزن وش برداشت‌شده را تشکیل می‌دهد. با وجود آنکه بیش از ۹۰ درصد روغن مورد نیاز کشور وارداتی است، این دانه روغنی ارزشمند به جای ورود به چرخه تولید روغن، صرف خوراک دام می‌شود. مدیرعامل صندوق پنبه از پیگیری‌های مکرر برای اخذ امتیازات ویژه از وزارت جهاد کشاورزی برای این محصول خبر داد، اما اذعان کرد که در سال جاری نیز احتمالاً همان مسیر قبلی طی خواهد شد.

رقابت نابرابر با پنبه خارجی

از منظر اقتصادی، قیمت پنبه در بازارهای جهانی اکنون در محدوده ۱.۸۰ تا ۱.۹۰ دلار در پوند قرار دارد. صنایع نساجی انتظار دارند که قیمت پنبه داخلی از این رقم تجاوز نکند؛ اما این مقایسه اساساً ناعادلانه است. بسیاری از کشورهای تولیدکننده یارانه‌های سنگینی به پنبه‌کاران خود پرداخت می‌کنند که موجب می‌شود قیمت نهایی محصول پایین‌تر از ارزش واقعی آن باشد. در مقابل، کشاورز ایرانی بدون هیچ حمایتی مجبور است محصولش را زیر قیمت تمام‌شده عرضه کند؛ وضعیتی که طبیعتاً انگیزه ادامه کشت را از بین می‌برد.

خودکفایی؛ هدفی که محقق نشده

کاویانی در پایان با اشاره به برنامه هفتم توسعه گفت که با گذشت چند سال از آغاز این برنامه، اهداف پیش‌بینی‌شده برای خوداتکایی در پنبه محقق نشده است. در نبود یارانه مستقیم به کشاورزان، فقدان برنامه عملیاتی و ضعف زیرساخت‌های تولید، انتظار برای رشد سطح زیرکشت و رسیدن به خودکفایی انتظاری واقع‌بینانه نیست.