گزارشدهی تخلفات در بورس؛ چگونه سرمایهگذاران به خط مقدم نظارت تبدیل میشوند؟
وقتی سقف پاداش کسانی که ناهنجاریهای بازار سرمایه را گزارش میکنند به ۱۰ میلیارد ریال رسید، یک پرسش قدیمی دوباره سر زبانها افتاد: آیا مردم میتوانند در کنار نهاد ناظر، نقش واقعی در سالمسازی بازار ایفا کنند یا این سازوکار تنها روی کاغذ زیباست؟ بازار سرمایه بدون اعتماد عمومی نفس نمیکشد. جایی که پول مردم […]
وقتی سقف پاداش کسانی که ناهنجاریهای بازار سرمایه را گزارش میکنند به ۱۰ میلیارد ریال رسید، یک پرسش قدیمی دوباره سر زبانها افتاد: آیا مردم میتوانند در کنار نهاد ناظر، نقش واقعی در سالمسازی بازار ایفا کنند یا این سازوکار تنها روی کاغذ زیباست؟
بازار سرمایه بدون اعتماد عمومی نفس نمیکشد. جایی که پول مردم در گردش است، شفافیت اطلاعات و سلامت معاملات تنها ضامن بقای بازار است. در چنین فضایی، گزارشدهی ناهنجاریها یا همان سوتزنی، به یکی از مؤثرترین ابزارهای نظارت مردمی تبدیل شده است؛ ابزاری که میتواند پیش از آنکه یک تخلف کوچک به بحرانی فراگیر بدل شود، جلوی زیانهای سنگین را بگیرد.
سوتزنی در بازار سرمایه یعنی شهروندان یا فعالان بازار، رفتارها و فعالیتهای خلاف قوانین را مستند و گزارش کنند. اهمیت این کار وقتی روشنتر میشود که بدانیم در بازاری با حجم عظیم معاملات و بازیگران متعدد، نهاد ناظر بهتنهایی و تنها با امکانات سازمانی خود نمیتواند همه ناهنجاریها را شکار کند.
دیدهبان سلامت؛ کانالی که گزارشها را به جریان میاندازد
بهاره شفیعزاده، رئیس اداره دیدهبان سلامت بازار سرمایه، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان از افزایش محسوس گزارشهای دریافتی خبر میدهد و میگوید این اداره در چهار حوزه تخصصی بازار، ناشران، نهادهای مالی و فضای مجازی مسئولیت دریافت گزارشها را بر عهده دارد.

به گفته او، از ابتدای سال تاکنون شمار قابل توجهی گزارش از سوی فعالان بازار رسیده است؛ نشانهای از آنکه اعتماد عمومی به سامانه بیشتر شده و فرهنگ سوتزنی در حال جا افتادن است. همه گزارشها بر پایه ماهیت و موضوع رصد و بررسی میشوند و هیچکدام بدون پیگیری رها نمیشوند. نتیجه این پیگیریها طیف متنوعی از اقدامات را در بر میگیرد: از اصلاح رویهها و اقدامات نظارتی تا تشکیل پرونده تخلفاتی و جرائم در موارد حادتر، همه با یک هدف مشترک؛ صیانت از حقوق سرمایهگذاران.
از ۲ میلیارد تا ۱۰ میلیارد ریال؛ پاداشی که انگیزه میسازد
تجربه سالهای گذشته نشان داده که دعوت مردم به همکاری با نهاد ناظر، بدون انگیزه و اطمینان کافی راه به جایی نمیبرد. کسی که تخلفی را گزارش میکند، ریسک و هزینهای را متحمل میشود و طبیعی است که باید سازوکاری برای حمایت از او و جبران بخشی از این هزینه وجود داشته باشد.
شفیعزاده در این باره به مصوبه ششم اسفند ۱۳۹۸ شورای عالی بورس اشاره میکند که بر اساس آن پاداش گزارشدهندگان بین ۱۰ تا ۳۰ درصد مبلغ اخذشده از متخلف یا منافع حاصل از جلوگیری از ضرر و زیان تعیین شده بود؛ سقفی که در آغاز ۲ میلیارد ریال بود.
او میافزاید: با توجه به تورم سالهای گذشته و برای افزایش انگیزه سرمایهگذاران، شورای عالی بورس و اوراق بهادار در آبانماه ۱۴۰۵ سقف پاداش را از ۲ میلیارد ریال به ۱۰ میلیارد ریال رساند.
رئیس اداره دیدهبان سلامت بازار سرمایه همچنین از پرداخت پاداش به هشت گزارشدهنده ناهنجاری با تصویب هیئتمدیره سازمان بورس خبر میدهد؛ مجموعاً حدود ۸.۵ میلیارد ریال که به دوره پیش از تصویب افزایش سقف مربوط میشود.
سه کارکردی که سوتزنی را برای بازار حیاتی میکند
نگاه کارشناسی به سوتزنی، فراتر از برخورد با متخلفان است. این سازوکار دستکم سه نقش اساسی برای بازار سرمایه ایفا میکند:
نقش بازدارنده: آگاهی متخلف از وجود نظامی فعال که احتمال شناسایی را بالا میبرد، هزینه ارتکاب رفتار غیرقانونی را برای او سنگینتر میکند.
شفافیت و تقارن اطلاعاتی: گزارش بهموقع تخلفاتی مانند دستکاری قیمت، انتشار اطلاعات خلاف واقع، سوءاستفاده از اطلاعات نهانی و تخلفات نهادهای مالی، از تضییع حقوق سهامداران جلوگیری میکند.
تقویت اعتماد عمومی: سرمایهگذار وقتی با اطمینان در بازار فعالیت میکند که بداند تخلف قابل گزارش است، گزارشها بررسی میشوند و سازوکار مشخصی برای برخورد با متخلفان وجود دارد.
با این حال، باید صریح گفت که سوتزنی جای نظارت حرفهای سازمان بورس و دیگر نهادهای مسئول را نمیگیرد و تنها مکمل آن است. گزارشهای مردمی سرنخهای ارزشمندی در اختیار نهاد ناظر میگذارند، اما بررسی مستندات، احراز تخلف و تصمیمگیری قانونی همچنان باید از مسیرهای تخصصی و قانونی خود طی شود.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید