فروش طلای بدون پشتوانه در سکوهای آنلاین ممنوع می‌شود

فعالیت سکوهای آنلاین خرید و فروش طلا و نقره با راه‌اندازی سامانه «ناظر» وارد مرحله جدیدی می‌شود. این سامانه با هدف جلوگیری از «خالی‌فروشی» و اطمینان از وجود طلای فیزیکی در پشت معاملات اینترنتی طراحی شده است. بر اساس سازوکار جدید، سکوها نمی‌توانند بیش از میزان طلای موجود در خزانه مورد تأیید بانک مرکزی، اقدام به فروش کنند.

اسماعیل علیدادی، معاون امور مقابله و هماهنگی حقوقی ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، درباره آخرین وضعیت سامان‌دهی بازار طلای آنلاین توضیح داد که دولت برای فعالیت سکوهای برخط طلا و نقره، دستورالعملی ۱۸ ماده‌ای را در ۱۴ آبان ۱۴۰۴ ابلاغ کرده است. راه‌اندازی سامانه ناظر یکی از مهم‌ترین بخش‌های این دستورالعمل محسوب می‌شود.

سامانه ناظر چگونه از خالی‌فروشی طلا جلوگیری می‌کند؟

سامانه ناظر توسط بانک مرکزی ایجاد شده و مأموریت اصلی آن، کنترل پشتوانه فیزیکی معاملات طلا در سکوهای آنلاین است. به این ترتیب، طلایی که در یک پلتفرم به مشتری فروخته می‌شود باید پیش از معامله در یک خزانه مشخص و مورد تأیید بانک مرکزی نگهداری شده باشد.

علیدادی با اشاره به نگرانی مردم و حاکمیت درباره پشتوانه معاملات آنلاین طلا گفت وجود طلای فیزیکی معتبر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در صورت درخواست مشتری، باید امکان تحویل طلای خریداری‌شده وجود داشته باشد.

به گفته این مقام مسئول، سامانه ناظر اکنون در مراحل پایانی آزمایش قرار دارد و قرار است شنبه هفته آینده یک سکو به شکل آزمایشی به آن متصل شود. پس از انجام آزمایش و برطرف‌شدن ایرادات احتمالی، اتصال سایر سکوهای فعال نیز آغاز خواهد شد.

موجودی خزانه، سقف فروش هر سکو را تعیین می‌کند

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سامانه ناظر، تطبیق میزان طلای قابل معامله با موجودی واقعی خزانه است. سکوهای فروش آنلاین طلا موظف هستند طلای مورد معامله خود را در خزانه‌ای نگهداری کنند که به تأیید بانک مرکزی رسیده باشد.

بر اساس اعلام علیدادی، تاکنون سه بانک برای نگهداری این پشتوانه به تأیید بانک مرکزی رسیده‌اند و بانک‌های دیگری نیز پس از طی مراحل مربوط به تأییدهای بانکی، پلیسی و حفاظتی به این مجموعه اضافه خواهند شد.

در این سازوکار، مقدار طلای موجود در خزانه به عنوان سقف موجودی قابل فروش پلتفرم در نظر گرفته می‌شود. سامانه ناظر پیش از هر معامله، میزان پشتوانه موجود را بررسی می‌کند و اگر ارزش یا مقدار طلای مورد معامله از موجودی قابل اتکا بیشتر باشد، اجازه انجام فروش صادر نخواهد شد.

همچنین برای معاملات انجام‌شده، کد رهگیری در اختیار مشتری قرار می‌گیرد. خریدار می‌تواند با استفاده از این کد، وضعیت پشتوانه طلای خریداری‌شده را بررسی و اعتبار آن را راستی‌آزمایی کند.

سکوهای متصل‌نشدن به سامانه ناظر متوقف می‌شوند

بر اساس اعلام ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، اتصال سکوهای معاملات آنلاین طلا به سامانه ناظر الزامی خواهد بود. پس از پایان دوره اطلاع‌رسانی و آزمایشی، سکوها باید مطابق زمان‌بندی تعیین‌شده به این سامانه متصل شوند.

علیدادی تأکید کرد پلتفرم‌هایی که به هر دلیل از اتصال به سامانه ناظر خودداری کنند، با توقف فعالیت مواجه خواهند شد.

برآوردها نشان می‌دهد تعداد سکوهای فعال در بازار آنلاین طلا در حال حاضر به بیش از ۳۰۰ سکو رسیده است؛ با این حال، بخش عمده کاربران بازار در اختیار حدود ۱۰ پلتفرم اصلی قرار دارد. نخستین سکو نیز قرار است در مرحله آزمایشی به سامانه ناظر متصل شود و پس از آن، سایر پلتفرم‌ها از طریق اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی برای اتصال به سامانه فراخوانده خواهند شد.

سامانه ناظر بازگشت صددرصدی طلای مشتریان را تضمین نمی‌کند

با وجود کنترل پشتوانه فیزیکی معاملات، راه‌اندازی سامانه ناظر به معنای حذف کامل ریسک سرمایه‌گذاری در سکوهای آنلاین طلا نیست.

علیدادی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ورشکستگی، کلاهبرداری یا بروز اختلال در یک پلتفرم اعلام کرد که دولت تلاش می‌کند از خالی‌فروشی جلوگیری کند، اما هیچ تضمین صددرصدی برای بازگشت طلا یا ارزش آن در همه شرایط وجود ندارد.

به همین دلیل، مشتریان همچنان باید ریسک‌های معاملات آنلاین طلا را در نظر بگیرند و از سازوکارهای نظارتی و اطلاعاتی موجود برای کاهش ریسک استفاده کنند.

در صورت وقوع تخلف نیز برخورد قانونی با متخلفان انجام خواهد شد. بر اساس اظهارات این مقام مسئول، در چنین مواردی مقررات کیفری از جمله ماده ۱۸ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز می‌تواند مبنای برخورد با متخلفان قرار گیرد.

نظارت ۱۰ دستگاه بر سکوهای معاملات طلا

نظارت بر بازار طلای آنلاین تنها به بانک مرکزی محدود نمی‌شود. بر اساس ماده ۱۸ دستورالعمل فعالیت سکوهای برخط طلا و نقره، کارگروهی با مسئولیت ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز تشکیل شده که ۹ دستگاه دیگر نیز در آن عضویت دارند.

دادستانی کل کشور، بانک مرکزی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، پلیس امنیت اقتصادی و پلیس فتا از جمله اعضای این کارگروه هستند و بر فعالیت سکوهای معاملات طلای آنلاین نظارت خواهند داشت.

با تکمیل و راه‌اندازی سامانه ناظر، بررسی میزان طلای موجود در خزانه، تطبیق آن با معاملات ثبت‌شده و جلوگیری از فروش طلای بیشتر از میزان پشتوانه، به شکل سیستمی انجام خواهد شد. این سازوکار قرار است یکی از مهم‌ترین ابزارهای نظارت بر بازار طلای آنلاین و مقابله با خالی‌فروشی باشد.