مدیرعامل بورس انرژی: اصلاح بازار بنزین به راهکارهای متنوع نیاز دارد
محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، معتقد است مشکلات بازار بنزین را نمیتوان صرفاً با یک سیاست واحد برطرف کرد. به گفته او، استفاده از ظرفیت بورس انرژی برای کشف قیمت، بازنگری در نظام یارانهای، افزایش تنوع عرضه و ایجاد امکان انتخاب برای مصرفکنندگان میتواند به اصلاح تدریجی بازار سوخت کمک کند. نظیفی در جریان […]
محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، معتقد است مشکلات بازار بنزین را نمیتوان صرفاً با یک سیاست واحد برطرف کرد. به گفته او، استفاده از ظرفیت بورس انرژی برای کشف قیمت، بازنگری در نظام یارانهای، افزایش تنوع عرضه و ایجاد امکان انتخاب برای مصرفکنندگان میتواند به اصلاح تدریجی بازار سوخت کمک کند.
نظیفی در جریان نشستی با محوریت آینده بازار حاملهای انرژی و بهویژه بنزین، ضرورت بازنگری در سیاستهای فعلی انرژی را مطرح کرد. او تأکید داشت که پیش از هرگونه تصمیمگیری درباره قیمت یا نحوه توزیع بنزین، باید ابعاد مختلف این مسئله از جمله امنیت انرژی و توان اقتصادی خانوارها مورد بررسی قرار گیرد.
از نگاه مدیرعامل بورس انرژی، بنزین تنها یک کالای مصرفی نیست و سیاستگذاری درباره آن با موضوعاتی مانند دسترسی عمومی به حملونقل، عدالت اجتماعی و نحوه تخصیص یارانهها ارتباط مستقیم دارد. اگر دسترسی به حملونقل ارزان بهعنوان یک حق عمومی تعریف شود، بررسی سیاستهای بنزینی نیز باید در چارچوب گستردهتری از حمایتهای دولتی در حوزه حملونقل انجام گیرد.
وی با اشاره به سابقه چند دههای تثبیت قیمت حاملهای انرژی در ایران اظهار کرد که تداوم سیاستهای حمایتی لزوماً به معنای تأمین امنیت انرژی نیست. این مفهوم دو مؤلفه اساسی دارد: نخست، برخورداری از دسترسی پایدار و بدون وقفه به انرژی و دوم، توانایی پرداخت هزینه آن.

به اعتقاد نظیفی، این چالش به بنزین محدود نمیشود و بخشهایی مانند برق، آب و گاز را نیز شامل میشود. از یک طرف، اختلال در تأمین انرژی میتواند دسترسی مصرفکنندگان را با مشکل مواجه کند و از طرف دیگر، افزایش هزینهها بدون توجه به قدرت خرید خانوارها فشار اقتصادی ایجاد میکند. در مقابل، پایین نگهداشتن طولانیمدت قیمتها نیز ممکن است با ایجاد اختلال در تعادل اقتصادی، در نهایت حتی تأمین پایدار انرژی را دشوارتر کند.
چرا اصلاح بازار بنزین به چند سیاست همزمان نیاز دارد؟
مدیرعامل بورس انرژی ایران معتقد است برای مدیریت بازار بنزین باید از مجموعهای از ابزارهای اقتصادی و سیاستی استفاده کرد. کشف قیمت از طریق معاملات بازار، اصلاح شیوه پرداخت یارانهها، افزایش تنوع محصولات و ایجاد حق انتخاب برای مصرفکنندگان از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند به حل بخشی از مشکلات این بازار کمک کنند.
نظیفی تأکید کرد که ضرورتی ندارد تمام حدود ۱۴۰ میلیون لیتر بنزین مصرفی روزانه کشور تحت یک سازوکار واحد مدیریت شود. بهجای آن میتوان بخشهایی از بازار را به سازوکارهای واقعی عرضه و تقاضا سپرد و برای سایر بخشها نیز سیاستهای حمایتی و یارانهای متناسبی در نظر گرفت.
او همچنین تجربه بازار برق را نمونهای قابل استفاده برای اصلاح ساختار معاملات انرژی دانست. به گفته وی، حتی در شرایطی که سیاستهای دولتی بر میزان عرضه و تقاضا اثر میگذارند و امکان کشف قیمت کاملاً آزاد وجود ندارد، زیرساختهای بازار همچنان میتوانند در تعیین قیمت مرجع، افزایش شفافیت و انجام خدمات تسویه معاملات نقش مؤثری داشته باشند.
عرضه بنزین سوپر در بورس انرژی چگونه به اصلاح بازار کمک میکند؟
یکی از پیشنهادهای بورس انرژی ایران، اختصاص بخشی از بازار بنزین به معاملات با سازوکار آزاد و عرضه محصولات از طریق تابلو معاملاتی است. نظیفی در این زمینه به اهمیت تنوع محصولات اشاره کرد و گفت بازار بنزین نباید صرفاً به یک محصول با قیمتگذاری مشخص محدود شود.
به باور او، بنزین سوپر میتواند بخشی از این تنوع را تأمین کند؛ زیرا گروهی از مصرفکنندگان با توجه به مشخصات فنی خودرو و ترجیحات خود، کیفیت سوخت را در اولویت قرار میدهند. این تقاضا نیز الزاماً به اقشار پردرآمد جامعه محدود نیست.
مدیرعامل بورس انرژی درباره عرضه بنزین سوپر وارداتی با اکتان ۹۵ توضیح داد که این اقدام بهتنهایی قادر به حل تمام مشکلات مصرف و تأمین بنزین کشور نیست؛ اما میتواند زمینه انتخاب بیشتر و شکلگیری نشانههای قیمتی واقعیتر را فراهم کند.
در شرایطی که تنها یک نوع بنزین با قیمت مشخص در بازار عرضه میشود، نمیتوان قیمت آن را لزوماً معیار کاملی برای ارزیابی وضعیت اقتصادی کل بازار دانست. در مقابل، عرضه محصولات متنوع با قیمتهای متفاوت میتواند اطلاعات دقیقتری درباره میزان تقاضا و ارزش اقتصادی هر محصول در اختیار سیاستگذاران قرار دهد.
نظیفی تأکید کرد که هدف اصلی از این اقدام، ایجاد سازوکاری برای انتقال بهتر اطلاعات قیمتی به بازار است و نباید انتظار داشت عرضه بنزین سوپر بهتنهایی میزان مصرف سوخت را به سطح مشخصی کاهش دهد. با این حال، چنین اقدامی میتواند مقدمهای برای اصلاحات گستردهتر در نظام یارانهای و دستهبندی محصولات بازار بنزین باشد.
از سوی دیگر، افزایش ظرفیت تولید پالایشگاههای داخلی نیز میتواند در این مسیر مؤثر باشد. به گفته وی، در صورت ایجاد شرایط مناسب برای عرضه شفاف محصولات پالایشگاهی، شرکتهای فعال در این صنعت امکان بیشتری برای افزایش تولید و فروش خواهند داشت. عرضه محصولات با برند و منشأ تولید مشخص نیز به مصرفکنندگان کمک میکند اطلاعات دقیقتری درباره کیفیت و مشخصات سوخت خریداریشده داشته باشند.
شفافیت قیمت؛ اولویت اصلی بورس انرژی در بازار سوخت
نظیفی با اشاره به تفاوت ساختار بازار حاملهای انرژی و بازار اوراق بهادار اظهار کرد که نباید انتظار داشت بازار انرژی دقیقاً از همان الگوی رقابتی بازار سرمایه پیروی کند. در صنعت انرژی، بهویژه در بخشهایی که به زیرساختهای گسترده توزیع وابسته هستند، تعداد عرضهکنندگان و خریداران معمولاً محدودتر است.
به همین دلیل، به اعتقاد وی، تمرکز بر افزایش رقابتپذیری و شفافیت اهمیت بیشتری از تلاش برای ایجاد رقابت کامل در این بازار دارد.
مدیرعامل بورس انرژی ایران، انتشار اطلاعات مربوط به قیمت و حجم معاملات را مهمترین اولویت این نهاد در بازار حاملهای انرژی معرفی کرد. چنین اطلاعاتی میتواند به شکلگیری قیمت مرجع و افزایش قابلیت ارزیابی شرایط بازار کمک کند.
البته شناسایی فعالان بازار و انتشار اطلاعات مرتبط با آنها نیز اهمیت دارد؛ اما الزامات افشای اطلاعات در بازار انرژی لزوماً مشابه مقررات حاکم بر بورس اوراق بهادار نیست و باید با توجه به ویژگیهای این صنعت تنظیم شود.
جایگاهداران چگونه میتوانند از طریق بورس انرژی بنزین بخرند؟
یکی دیگر از محورهای پیشنهادی بورس انرژی ایران، استفاده از معاملهگران عمده برای ساماندهی معاملات بنزین است. نظیفی با اشاره به تجربه بازارهای بینالمللی انرژی توضیح داد که حتی در بازارهای پیشرفته و با وجود گسترش معاملات الگوریتمی، همچنان واسطههای عمده و معاملهگران تخصصی نقش مهمی در ساختار عرضه و تقاضا ایفا میکنند.
او تجربه بازار برق ایران را نیز نمونهای از این مدل دانست. در این بازار، خردهفروشان ابتدا برق را در حجم بالا خریداری میکنند و سپس مسئولیت عرضه و فروش آن به مصرفکنندگان کوچکتر را بر عهده میگیرند.
پیشنهاد بورس انرژی برای بازار بنزین نیز بر مبنای همین الگو طراحی شده است. بر این اساس، جایگاهداران میتوانند بهعنوان خریداران عمده در معاملات بورس انرژی حضور پیدا کنند و نیاز خود را از طریق تابلوهای معاملاتی تأمین کنند.
در سمت عرضه نیز مجموعههایی مانند شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، واردکنندگان بنزین و پالایشگاههای داخلی میتوانند با رعایت مقررات مربوط، محصولات خود را در این بازار عرضه کنند.
در چنین ساختاری، قیمت معاملات عمده در بورس انرژی تعیین میشود و جایگاهداران بهعنوان حلقه واسط، سوخت خریداریشده را به مصرفکنندگان نهایی میرسانند.
به گفته نظیفی، این مدل بر اساس تجربههای اجرایی بورس انرژی در سایر بخشهای صنعت انرژی طراحی شده است و میتواند با افزایش شفافیت معاملات، اطلاعات دقیقتری از وضعیت عرضه و تقاضا در اختیار فعالان اقتصادی و سیاستگذاران قرار دهد. البته تحقق این هدف به طراحی دقیق سازوکار معاملات، تعیین چارچوب نظارتی و هماهنگی میان عرضهکنندگان و خریداران عمده وابسته خواهد بود.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید